Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES)

Bireysel Emeklilik Sistemi, çalışanların emeklilik dönemlerinde ek bir gelir elde etmelerini amaçlayan, çalışma hayatlarında sahip oldukları yaşam standardını emeklilik döneminde de sürdürmelerine yardımcı olmak amacıyla tasarlanmış bir birikim ve yatırım sistemi diyebiliriz.

BES katılımı kolay, altyapısı güçlü ve iyi denetlenen bir sistemdir. Bu sistem özellikle tasarruf ve birikim konusunda disiplinli olmadığını düşünen ve yatırım konularına uzak olan bireyler için çok uygundur.

BES katılımcıları kendi ihtiyaç ve tercihlerine göre sisteme aylık katkılarda bulunurlar. Bireysel emeklilik sistemine yapılan aylık katkılar, katılımcıların seçtiği uzman portföy yöneticileri tarafından yönetilen emeklilik fonlarında değerlendirilir.

Emeklilik dönemi sonundaki toplam birikim; sisteme düzenli olarak yapılacak katkıların büyüklüğüne, bu katkıların yönlendirildiği emeklilik yatırım fonlarının getirilerine ve katılımcının sistemde kalma süresine bağlı olarak oluşur.

2001 yılında gönüllü katılım ile başlayan bireysel emeklilik sistemimizde, 2017 yılında Otomatik Katılım Sistemi (OKS) devreye alınmıştır. O tarihten itibaren işverenler çalışanlarını bu sisteme dahil ederek, aylık gelirlerinin belirli bir miktarını sisteme aktarmaktadır. Çalışanlar diledikleri sürece sistemde kalma hakkına sahiptir.

Devletimiz, ülke tasarruflarının büyümesi amacıyla 2013 yılının başından itibaren emeklilik yatırımlarına %25 oranında devlet katkısı uygulamaya başlamış, bu oran daha sonra %30’a çıkarılmış ve 2026 yılı itibarıyla %20’ye düşürülmüştür. Yani her 100 lira katkı için devlet 20 Türk lirası yatırmaktadır. Yıllık asgari ücret toplamına kadar yapılan katkılara verilen bu önemli destek, BES ve OKS’nin cazibesini artırmıştır.

2025 yıl sonu itibarıyla BES ve OKS’de yaklaşık toplam 20 milyon kişi bulunmaktadır. Devlet katkısı dahil yaklaşık 2 trilyon Türk lirası hacim mevcuttur.

Öncelikle anlaşılması gereken konu, BES’in kısa vadeli bir yatırım olmadığıdır. Tanım olarak emeklilik dönemlerinde bireylere devlet ve/veya şirketler tarafından sağlanan sosyal emeklilik sistemlerine ek olarak oluşturulmuş bireysel bir sistemdir.

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), bireylerin düzenli katkılar ve devlet desteğiyle uzun vadede yatırım yaparak emeklilik dönemlerinde ek gelir elde etmelerini sağlayan güvenli bir tasarruf ve yatırım sistemidir.

BES’e girmek için yapılması gereken işlem, bir emeklilik paketi seçmek ve ilgili şirket ile bir emeklilik sözleşmesi imzalamaktır. Emeklilik şirketi, sisteme kararınızı etkileyecek konular hakkında sizi bilgilendirerek emeklilik beklentilerinize, gelir düzeyinize ve yaşınıza uygun bir plan sunacaktır.

Emeklilik planınız çerçevesinde katkı paylarınız emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir. Birikiminizin hangi fon veya fonlarda değerlendirileceğine risk algınıza ve beklentinize göre karar verebilirsiniz.

Herhangi bir fon dağılım tercihi yapmazsanız, birikimleriniz dahil olduğunuz emeklilik planı kapsamında sunulan standart fonlara yönlendirilir. Fonlar uzman portföy yöneticileri tarafından yönetilir. Fon portföyünüzdeki tercihler güvenli bir şekilde saklanır. Birikimlerinizi anlık olarak emeklilik şirketinizden veya Takasbank’tan takip edebilirsiniz.

Emeklilik şirketi, sistemdeki birikimlerden mevzuat çerçevesinde makul kesintiler yapar.

Emekli olabilmek için sisteme ilk giriş tarihinizden itibaren 10 yıl süre ile sistemde kalmanız ve 56 yaşınızı doldurmanız gerekir. Bu şartları sağladıktan sonra sistemde kalıp katkı payı ödemeye devam edebilir, birikimlerinizin daha da büyümesini sağlayabilirsiniz.

Emekliliğe hak kazanmanız ve bu hakkı kullanmanız durumunda bireysel emeklilik hesabınızdaki birikimin ve devlet katkısı hesabındaki tutarın bir kısmının veya tamamının ödenmesini talep edebilirsiniz.

BES’te kalıp birikimlerinizi geri ödeme planına göre emeklilik şirketinden kısım kısım almayı da tercih edebilirsiniz. Birikimlerinizin bir kısmı veya tamamıyla yıllık gelir sigortası satın alarak düzenli gelir elde edebilirsiniz.

İstediğiniz an birikimlerinizi alarak sistemden ayrılabilirsiniz. Ayrılmanız halinde emeklilik şirketince tarafınıza yapılacak ödemeler için elde ettiğiniz getiri tutarı üzerinden %5 ila %15 arasında değişen oranlarda gelir vergisi stopajı kesintisi yapılır.

Emeklilik için uzun vadeli birikim ve yatırım sistemi.

Emeklilik fon türleri nelerdir?

Bireysel emeklilik sistemi, yatırımcıların risk tercihlerine, hedeflerine ve faiz hassasiyetlerine cevap verebilecek birçok farklı fona yatırım yapmalarına imkân vermektedir.

BES fon sınıfları şunlardır:

• Hisse Senedi Fonu

• Borçlanma Araçları Fonu

• Katılım Fonu

• Karma Fon

• Para Piyasası Fonu

• Kıymetli Madenler Fonu

• Endeks Fon

• Fon Sepeti Fonu

• Değişken Fon

• Katkı Fonu

• Standart Fon

• Yaşam Döngüsü ve Hedef Fon

Görüldüğü gibi birçok yatırım aracına bireysel emeklilik sistemi içerisinde yatırım yapmak ve riskleri yaymak mümkündür.

BES katılımcılarının yılda en fazla 4 defa plan değişikliği ve 12 defa fon dağılım değişikliği yapma hakları vardır. Ödemelerde zorlanılması durumunda ödemeye ara verme; emeklilik şirketinden memnun kalınmaması durumunda ise birikimlerin başka bir şirkete aktarılması hakları bulunmaktadır.

Tüm emeklilik şirketlerinin, katılımcıların haklarını günlük olarak takip edebilecekleri web siteleri vardır. Bu sitelere girerek hesabınızdaki fonları, fonlardaki varlık dağılımını ve fonların kıyaslamalı performanslarını görmek mümkündür.

Birikimler bağımsız bir saklayıcı olan Takasbank’ta saklanmaktadır. Bu hesaplara üçüncü şahısların ulaşmaları ve transfer yapabilmeleri mümkün değildir. Katılımcılar ayrıca bir Takasbank şifresi alarak hesaplarının durumunu her an kontrol edebilirler. Özetle sistemin güvenlik seviyesi son derece yüksektir.

Bireysel emeklilik sistemi, hem vatandaşlarımızın uzun vadeli birikim ve yatırım yapabilmeleri hem de bu yatırımların ülke ekonomisine katkı sağlaması bakımından yararlı bir sistemdir.

Ancak BES konusunda toplumumuzda bazı önyargılar vardır. En çok dile getirilenler şunlardır:“Fon getirileri çok düşük.”“Devlet bir gün bu birikimlere el koyabilir.”“Buraya yatırım yapacağıma altın alır bir kenara atarım daha iyi.”“BES fonlarında suistimaller var.”“10–15 yıl birikim yapacağıma gençliğimde parayı yerim daha iyi.”“Devlete de emeklilik şirketine de güvenmiyorum.”“Emeklilik şirketleri bana yardımcı olmuyor, yönlendirmiyor.”“Hangi fonlara yatırım yapacağımı bilemiyorum.”“Yatırım yaptıktan sonra uğraşmak istemiyorum.”

Görüldüğü gibi BES konusunda toplumumuzda birçok olumsuz önyargı ve yanlış bilgi vardır. Bu yakınmaların pek çoğu bilgi eksikliğine, verilerin yanlış yorumlanmasına ve kulaktan dolma söylemlere dayanmaktadır. Bunların önemli bir kısmı sisteme girip kısa sürede sabrını yitiren, gerçekçi olmayan beklentilerini kısa vadede bulamayan kişilerden gelmektedir.

Tekrar vurgulamak gerekir ki BES güvenli bir sistemdir. Sermaye piyasalarında şirket batışları, manipülasyon ve dolandırıcılık gibi olumsuz olaylar her zaman olacaktır. Ancak uzmanlar tarafından yönetilen fonlar yatırımların riskini yayar ve olumsuz olaylara doğrudan maruz kalan bireysel yatırımcılara göre çok daha az etkilenir.

BES’in sağlıklı gelişmesi hem vatandaşlarımız hem de Türkiye ekonomisi açısından büyük önem taşımaktadır. Sistem içerisinde biriken yatırımların, birçok gelişmiş ülkede olduğu gibi sermaye piyasaları aracılığıyla ülke ekonomisinin uzun vadeli büyümesine katkıda bulunması; yatırımcıların da bu büyümeden pay alarak varlıklarını artırmaları hedeflenmektedir.

Bireysel emeklilik sistemine katılan yatırımcıların oluşturacakları portföylerin; ihtiyaçları, risk tercihleri ve zaman içerisinde bu risklere karşı uzun vadeli dayanıklılıkları çerçevesinde, uzun vadeli bir perspektifle oluşturulması şarttır.

Unutmayalım; bireysel emeklilik sisteminde birikecek tutar, yıllar boyunca yapılacak birikimlere ve bu birikimlerin yönlendirildiği yatırım fonlarına bağlıdır. Bu nedenle yatırım yapılan fonların dağılımı büyük önem taşımaktadır.

Özellikle genç yatırımcıların önlerinde uzun bir yaşam ve yatırım süresi bulunduğu için, bu yaşlarda oynaklığı daha yüksek ancak getiri beklentisi de daha yüksek olan yatırım araçlarını içeren fonlara yönelmeleri rasyonel bir davranıştır.

Kısa vadeli piyasa oynaklığından etkilenmeden, uzun vadeli bir bakış açısıyla takip edilen portföyler genellikle iyi performans gösterir.

Bireysel emeklilik sistemi hakkında daha fazla bilgi, görüş ve öneri için bize yazabilirsiniz.

Okuduğunuz için teşekkür ederim.