TEMEL YATIRIM ÜRÜNLERİ VE FARKLILIKLARI
TEMEL YATIRIM ÜRÜNLERİ VE FARKLILIKLARI
Bu yazımızda temel finansal yatırım ürünlerini ve aralarındaki temel farklılıkları inceleyeceğiz.
Paranın Zaman Değeri
Bugün elimizde bulunan para, enflasyonun negatif olmadığı koşullarda, gelecekte aynı miktardaki paradan daha değerlidir. Bu fark, paranın zaman değeri olarak adlandırılır. Paranın zaman değeri, yatırımcının beklediği reel getiri ile doğrudan ilişkilidir.
Yatırımlarda beklenen getiri iki temel şekilde gerçekleşir. İlki, yatırımın elde tutulduğu süre boyunca yatırımcıya düzenli nakit akışı sağlamasıdır. İkincisi ise yatırım aracının piyasa değerinin alış fiyatının üzerine çıkması sonucu satış anında elde edilen sermaye kazancıdır.
Sabit Getirili Yatırım Araçları
Elde tutulduğu süre boyunca yatırımcıya düzenli nakit ödemesi yapmayı taahhüt eden ürünlere sabit getirili yatırım araçları denir.
Bu ürünlerin başında tahvil gelir.
Tahvil; vadesi bir yıldan uzun olan, belirli dönemlerde kupon ödemesi yapan ve vade sonunda yatırımcıya nominal anaparasını geri ödemeyi taahhüt eden bir borçlanma aracıdır.
Vadesi bir yıldan kısa olan borçlanma araçlarına ise bono adı verilir.
Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen devlet tahvili ve bonolarına Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) denir.
Özel sektör tarafından ihraç edilen tahvil ve bonolar ise Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemelerine ve onay süreçlerine tabidir.
Bir Tahvilin Temel Unsurları
Bir tahvil veya bono temel olarak üç ana unsurdan oluşur:
Kupon ödemesinin tutarı ve ödeme sıklığı,
Vadesi,
Piyasa fiyatı.
Tahvil Nasıl İhraç Edilir?
Sabit getirili bir ürün halka arz edilirken şu şekilde tanımlanabilir:
"3 yıl vadeli, yıllık %20 kupon ödemeli tahvil."
Bu ifade, yatırımcının üç yıl sonunda tahvilin nominal değerini geri alacağını ve her yıl nominal değer üzerinden %20 kupon ödemesi elde edeceğini ifade eder.
Örneğin nominal değeri 1.000 TL olan bir tahvilde;
Birinci yıl sonunda 200 TL,
İkinci yıl sonunda 200 TL,
Üçüncü yıl sonunda ise 200 TL kupon ödemesi ile birlikte 1.000 TL nominal anapara geri ödenir.
Tahvilin ödeme yapısı bu şekilde belirlenir.
Tahvil ihraç edildikten sonra, ihraççı kurum yatırımcılara belirtilen vadede ve belirtilen ödeme planına uygun şekilde ödeme yapacağını taahhüt etmiş olur.
Tahvilin Piyasa Değeri Nasıl Oluşur?
Piyasa daha sonra şu soruyu sorar:
"Bu tahvil için bugün ne kadar ödemeye razıyım?"
Eğer yatırımcı, ileride elde edeceği nakit akışını dikkate alarak yıllık %20 getiriyi yeterli görüyorsa, tahvilin nominal değerini ödemeye razı olacaktır.
Ancak yatırımcı yıllık %30 getiri bekliyorsa, aynı tahvili satın alabilmek için bugün nominal değerinden daha düşük bir fiyat ödemesi gerekir.
İşte bu hesaplama, finans uzmanlarının Net Bugünkü Değer (NBD) yöntemiyle yaptığı değerleme yaklaşımına dayanır.
Bu yöntem sayesinde farklı vadelerde ve farklı tarihlerde kupon ödemesi yapan tahvillerin bugünkü değerleri hesaplanabilir.
Enflasyonun Tahvil Fiyatına Etkisi
Bir tahvile yatırım yapacak kişi açısından beklenen getiriyi etkileyen en önemli faktörlerden biri enflasyondur.
Beklenen enflasyon oranı değiştikçe, tahvilin bugünkü indirgenmiş değeri de değişir.
Bu nedenle uzun vadeli tahvillerde kupon ödemeleri sabit olmasına rağmen piyasa fiyatları sürekli değişebilir.
Yatırımcının uzmanlık alanı enflasyon tahmini veya makroekonomik analiz değilse, gelecekte gerçekleşecek enflasyon artışları ya da düşüşleri tahvilin nominal getirisini değiştirmese de reel getirisini önemli ölçüde değiştirebilir.
Başka bir ifadeyle, yatırımcı aynı nominal ödemeyi almaya devam eder; ancak bu ödemenin satın alma gücü zaman içerisinde farklılaşabilir.
Tahvilin Piyasa Fiyatı Neden Değişir?
Tahvil sahibi, ilk kupon ödemesini aldıktan sonra ekonomik koşullarda meydana gelen değişiklikler nedeniyle elindeki tahvilin piyasa fiyatının yükseldiğini veya düştüğünü görebilir.
Dolayısıyla tahviller de tıpkı hisse senetleri gibi piyasada fiyatı değişen yatırım araçlarıdır.
Tahvil fiyatlarını belirleyen en önemli unsurlar; geleceğe yönelik enflasyon beklentileri ve piyasanın ekonomik beklentileridir.
Eurobond
Borçlanma araçlarının farklı türleri bulunmaktadır.
Bunlardan biri de uluslararası piyasalarda döviz cinsinden ihraç edilen borçlanma araçlarıdır. Bu ürünlere Eurobond adı verilir.
Sonuç
Finansal okuryazarlık açısından bilinmesi gereken en önemli nokta şudur:
Sabit getirili bir yatırım aracının gerçekten iyi bir yatırım olup olmadığını değerlendirebilmek için, yatırım süresi boyunca gerçekleşmesi muhtemel enflasyon değişimlerini doğru tahmin edebilmek gerekir.
Ancak bu, kolay olmayan ve uzmanlık gerektiren bir süreçtir.
Bu yazımızda sabit getirili yatırım araçlarının temel özelliklerini, getiri yapısını ve fiyatlama mantığını ele aldık.
Bir sonraki yazımızda ve videomuzda ise getirisi sabit olmayan yatırım araçlarından hisse senetleri piyasasını inceleyeceğiz.
Yorumlar